کالبدشکافی افزایش قیمت مواد اولیه خودرو؛ طوفان تورمی در خطوط تولید (۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵)
وقتی مصرفکنندگان با افزایش نجومی قیمت خودرو در بازار مواجه میشوند، نوک پیکان انتقادات معمولاً به سمت خودروسازان و دلالان نشانه میرود. اما برای درک ریشه اصلی این تورم، باید به ابتدای زنجیره تامین یعنی «بهای تمامشده تولید» نگاه کرد. بررسی افزایش قیمت مواد اولیه خودرو نشان میدهد که خودروسازان در تامین قطعات پلیمری، فلزی و الکترونیکی با یک سونامی قیمتی مواجه بودهاند.
دپارتمان تحلیل صنایع آکادمی اقتصادی، در این گزارش ویژه به واکاوی تغییرات قیمتی ۹ ماده اولیه کلیدی در صنعت خودروسازی در بازه زمانی یکساله (خرداد ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) پرداخته است. اعدادی که در ادامه بررسی میکنیم، پرده از بحران پنهان در زنجیره تامین برمیدارند و نشان میدهند چرا کاهش قیمت خودرو در شرایط فعلی اقتصاد، یک رویای دستنیافتنی است.

شوک پتروشیمیها؛ پرواز ۵۳۷ درصدی پلیمرها!
بخش قابل توجهی از وزن و حجم خودروهای مدرن را پلاستیکهای مهندسی و پلیمرها تشکیل میدهند. این مواد که همگی مشتقات نفتی و محصولات پتروشیمی هستند، در بازه زمانی یاد شده بیشترین آسیب تورمی را دیدهاند:
- فاجعه پلیپروپیلن (PP): رکورددار بلامنازع این تورم، پلیپروپیلن (PP) با رشد حیرتانگیز ۵۳۷ درصدی است. این ماده در ساخت سپر، رودری، تریم داخلی و خارجی و قطعات تزئینی کاربرد دارد. دلیل این جهش، رقابت شدید در بورس کالا، صادراتمحور بودن پتروشیمیها (جذابیت ارزآوری) و کمبود عرضه داخلی برای قطعهسازان است
- پلیاتیلن سنگین (HDPE) و نایلون: پلیاتیلن سنگین که مستقیماً با ایمنی و عملکرد خودرو (باک سوخت، مخزن شیشهشور) در ارتباط است، با افزایش ۳۵۳ درصدی مواجه شده است. همچنین نایلون صنعتی که در کیسههای هوا و بستهبندی قطعات استفاده میشود، رشد ۳۲۷ درصدی را ثبت کرده است.
- مواد تزئینی و عایقها (ABS و PVC): ایبیاس (ماده اصلی داشبورد و کنسول) ۱۶۸ درصد و پیویسی (روکش سیمکشی و کفپوش) ۱۷۰ درصد گران شدهاند. این رشد نشان میدهد که حتی تزئینات داخلی و سیستمهای عایقبندی نیز از تیغ تورم در امان نماندهاند.
فلزات اساسی؛ سنگینترین بار بر دوش خودروسازان
اگرچه درصدهای رشد فلزات کمتر از پلیمرها به نظر میرسد، اما به دلیل وزن بالای فلزات در بدنه و موتور، تاثیر ریالی آنها بر قیمت نهایی خودرو بسیار سنگینتر است:
- ورق سرد (استخوانبندی خودرو): ورق سرد که بدنه، دربها، سقف و کاپوت را تشکیل میدهد، ۱۳۴ درصد افزایش قیمت داشته است. با توجه به اینکه صدها کیلوگرم از وزن هر خودرو را ورق فولادی تشکیل میدهد، همین ۱۳۴ درصد رشد، دهها میلیون تومان به قیمت تمامشده یک خودروی سدان اضافه میکند.
- مس؛ سیستم عصبی خودرو: مس با رشد ۱۸۹ درصدی روبهرو شده است. خودروهای امروزی پر از سنسور، رادار و سیستمهای الکترونیکی هستند و مصرف مس در سیمکشی، دینام و استارت به شدت بالاست. قیمت مس مستقیماً به قیمتهای جهانی (LME) و نرخ ارز در بازار آزاد ایران گره خورده است.
- آلومینیوم و روی: آلومینیوم (کاربرد در رینگ، سیلندر و موتور) ۱۸۳ درصد و روی (کاربرد در گالوانیزه و قطعات ضدزنگ) ۱۵۰ درصد گران شدهاند. بحران قطع برق صنایع در تابستان و قطع گاز در زمستان، تولید کارخانههای ذوب آلومینیوم و فولاد را مختل کرده و این کاهش عرضه، به گرانی دامن زده است.
جدول جامع و دقیق میزان افزایش مواد اولیه (خرداد ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵)
| ردیف | نام ماده اولیه | کاربرد در قطعات خودرو | درصد افزایش قیمت |
|---|---|---|---|
| ۱ | ورق سرد | بدنه، دربها، سقف، گلگیر، کاپوت، صندوق عقب | +۱۳۴٪ |
| ۲ | پیویسی (PVC) | روکش سیمکشی، عایق کابلها، دسته سیم و کفپوش | +۱۷۰٪ |
| ۳ | نایلون | کیسههای هوا، پوشش قطعات، بستهبندی قطعات | +۳۲۷٪ |
| ۴ | پلیاتیلن سنگین (HDPE) | باک سوخت، مخزن آب شیشهشور، مخزن و قطعات پلاستیکی | +۳۵۳٪ |
| ۵ | ای بی اس (ABS) | داشبورد، کنسول، رودریها، قطعات داخلی | +۱۶۸٪ |
| ۶ | PP (پلی پروپیلن) | سپر، رودری، تریم داخلی و خارجی، قابها و قطعات تزئینی | +۵۳۷٪ |
| ۷ | روی | پوشش گالوانیزه برای بدنه، پیچ و مهره، قطعات فلزی ضدزنگ | +۱۵۰٪ |
| ۸ | آلومینیوم | رینگ، سیلندر، قطعات موتور، قطعات گیربکس و بدنه | +۱۸۳٪ |
| ۹ | مس | سیمکشی، کابلها، اتصالات، دینام، استارت و تجهیزات برقی | +۱۸۹٪ |