کالبدشکافی تورم ماهانه خرداد ۱۴۰۵؛ زنگ خطر تورم ۵.۹ درصدی برای سفره خانوار

در اقتصاد کلان، «تورم ماهانه» یکی از حساس‌ترین دماسنج‌ها برای سنجش سرعت کاهش قدرت خرید مردم است. وقتی شاخص تورم در یک بازه کوتاه ۳۰ روزه اعدادی بالاتر از ۲ یا ۳ درصد را ثبت کند، نشان‌دهنده روشن بودن موتور خلق نقدینگی و بی‌ثباتی در لنگر اسمی ارز است. با انتشار داده‌های جدید مرکز آمار ایران، بررسی تورم ماهانه خرداد ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که اقتصاد کشور در پایان فصل بهار با یک شوک قیمتی جدید مواجه شده است.

ثبت تورم ماهانه ۵.۹ درصدی برای شاخص کل، عدد بسیار نگران‌کننده‌ای است؛ چرا که اگر این سرعت رشد قیمت‌ها را سالانه (Annualized) کنیم، به ارقام وحشتناکی در مرز ابرتورم نزدیک می‌شویم. دپارتمان اقتصاد خرد و کلان آکادمی اقتصادی در این گزارش ویژه، به واکاوی جزئیات این تورم در ۲۱ گروه کالایی و خدماتی پرداخته است تا نشان دهد جریان گرانی دقیقاً کدام بخش از سبد معیشت خانوار را هدف قرار داده است.

پیشران‌های تورم؛ چرا میوه، هتل و مبلمان صدرنشین شدند؟

نگاهی به صدر نمودار تورمی خردادماه، سه گروه متفاوت از کالاها و خدمات را نشان می‌دهد که هر یک به دلایل اقتصادی متفاوتی دچار جهش قیمت شده‌اند:

1. میوه و خشکبار (۱۳.۵ درصد) – اثر فصلی و صادراتی: ثبت بالاترین تورم ماهانه برای میوه و خشکبار ریشه در «تغییر فصل» (ورود نوبرانه‌های تابستانی به بازار با قیمت‌های گزاف)، هزینه‌های بالای سردخانه و نگهداری، و همچنین جذابیت صادرات این محصولات به کشورهای همسایه دارد که عرضه داخلی را کاهش داده است.

2. هتل و رستوران (۹.۸ درصد) – اثر خدمات و دستمزد: با پایان امتحانات مدارس و آغاز سفرهای تابستانی در خردادماه، تقاضا برای هتل‌ها و رستوران‌ها افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، این بخش به شدت کاربر (Labor-intensive) است و اثرات افزایش دستمزد کارگران در سال جدید، به همراه گرانی مواد اولیه غذایی، خود را در قیمت منوی رستوران‌ها و خدمات هتلداری نشان داده است.

3. مبلمان و لوازم خانگی (۹.۷ درصد) – چسبندگی به دلار: لوازم خانگی یک کالای کاملاً ارزبر است. حتی در تولیدات داخلی نیز قطعات کلیدی (مثل موتور یخچال یا پنل تلویزیون) وارداتی هستند. رشد نزدیک به ۱۰ درصدی این گروه در یک ماه، واکنش مستقیم تولیدکنندگان و بازار به نوسانات نرخ ارز در بازار غیررسمی است.

 فشار خاموش بر کالاهای اساسی و خوراکی‌ها

اگرچه رکوردداران تورم در گروه‌های خاصی بودند، اما فشار اصلی بر اقشار کم‌درآمد از ناحیه خوراکی‌های پایه وارد می‌شود. در این ماه، اقلامی مانند «چای، قهوه، کاکائو» (۹.۶٪)، «قند و شکر» (۹.۳٪) و «روغن‌ها و چربی‌ها» (۶.۶٪) رشدهای بسیار بالاتری از شاخص کل (۵.۹٪) را تجربه کردند. این اعداد نشان می‌دهند که تورم کالاهای وارداتی (که با ارزهای تخصیصی گران‌تر وارد شده‌اند) به شدت در حال تخلیه شدن در بازار خرده‌فروشی است.

پناهگاه‌های آماری؛ چرا مسکن و آموزش کمترین تورم را داشتند؟

در انتهای نمودار، گروه‌هایی مانند «مسکن، آب، برق و گاز» (۳.۲٪) و «آموزش» (۱.۶٪) دیده می‌شوند. در علم اقتصاد به این پدیده «چسبندگی قیمت در کوتاه‌مدت» می‌گویند.

• تعرفه‌های آب، برق و گاز توسط دولت به صورت دستوری تعیین می‌شوند و ماهانه تغییر نمی‌کنند.

• تورم مسکن (اجاره‌بها) دارای تاخیر فاز (Lag) است و اثرات خود را بیشتر در فصل جابه‌جایی (تابستان) نشان می‌دهد.

• شهریه مراکز آموزشی نیز معمولاً سالی یک بار (در مهرماه) به‌روزرسانی می‌شود، لذا تورم ماهانه آن‌ها در خردادماه بسیار اندک است.

 جدول جامع و دقیق تورم ماهانه خرداد ۱۴۰۵ (به تفکیک کالا و خدمات)

برای استفاده تحلیلگران مالی، پژوهشگران اقتصادی و فعالان بازار، داده‌های دقیق استخراج‌شده از مرکز آمار ایران در جدول ریسپانسیو و اختصاصی زیر تدوین شده است: