بررسی هزینه سبد غذایی خانوار؛ رشد ۳۴ برابری اقلام اساسی و زنگ خطر سوءتغذیه (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۵)

 تورم در اقتصاد به عنوان یک «مالیات پنهان» شناخته می‌شود، اما زمانی که این تورم مستقیماً به بخش خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها اصابت کند، تبدیل به بی‌رحم‌ترین نوع مالیات می‌شود که بیشترین فشار را بر دهک‌های پایین و متوسط جامعه وارد می‌آورد. بررسی هزینه سبد غذایی خانوار در سال‌های اخیر، یکی از ملموس‌ترین و تلخ‌ترین شاخص‌ها برای درک افت شدید قدرت خرید مردم است.

تیم داده‌کاوی آکادمی اقتصادی در این گزارش تحلیلی، یک سبد غذایی مشخص و پایه (تامین‌کننده حداقل کالری و پروتئین مورد نیاز) را به عنوان شاخص انتخاب کرده و روند رشد قیمت آن را در یک بازه زمانی ۸ ساله (از ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۵) زیر ذره‌بین برده است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که سفره خانوار ایرانی با چه سرعتی در حال کوچک شدن است.

ترکیب سبد مرجع؛ حداقل‌های بقا در اقتصاد تورمی

برای اینکه این بررسی کاملاً مستند و قابل درک باشد، آکادمی اقتصادی یک سبد پایه و حداقلی شامل اقلام زیر را به عنوان مبنای محاسبه قرار داده است:

• ۲ کیلوگرم گوشت قرمز

• ۳ کیلوگرم گوشت مرغ

• ۲ کیلوگرم برنج ایرانی

• ۱ کیلوگرم ماست

• ۲ لیتر شیر

• ۱ لیتر روغن مایع

این سبد، نه یک سبد رفاهی کامل، بلکه بخشی از یک سبد غذایی بسیار ساده است که پروتئین‌ها و کربوهیدرات‌های پایه را تامین می‌کند. با این حال، بررسی قیمت همین اقلام محدود، فاجعه افت ارزش ریال را نمایان می‌سازد.

تحلیل روند قیمت‌ها؛ از ۲۵۰ هزار تومان تا ۸.۵ میلیون تومان!

با ردیابی قیمت این سبد مشخص در طول ۸ سال گذشته، به یک شیب صعودی وحشتناک برخورد می‌کنیم که می‌توان آن را به سه مقطع تاریخی تقسیم کرد:

1. دوران پیش از جهش‌های بزرگ (۱۳۹۷ تا ۱۳۹۸): در سال ۱۳۹۷، کل این سبد غذایی تنها با ۲۵۰ هزار تومان قابل خریداری بود. در سال ۱۳۹۸ با شروع تحریم‌های جدید، این رقم به ۴۰۰ هزار تومان رسید.

2. حذف ارز ترجیحی و شوک قیمتی (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱): در سال ۱۴۰۰ هزینه این سبد ۷۵۰ هزار تومان بود. اما با اجرای سیاست حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی (ارز ترجیحی) برای نهاده‌های دامی و کالاهای اساسی در سال ۱۴۰۱، قیمت این سبد با یک پرش ناگهانی به ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسید. این نقطه، آغاز موج جدید گرانی پروتئین در کشور بود.

3. دوران ابرتورم خوراکی‌ها (۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵): وحشتناک‌ترین بخش نمودار مربوط به سه سال اخیر است. هزینه این سبد در سال ۱۴۰۳ به ۲.۵ میلیون تومان، در سال ۱۴۰۴ به ۴.۵ میلیون تومان و در نهایت در سال ۱۴۰۵ به رکورد مبهوت‌کننده ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید!

جدول جامع روند رشد هزینه سبد غذایی خانوار (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۵)

برای درک بهتر شیب این تورم، داده‌های قیمتی این سبد (شامل گوشت، مرغ، برنج، لبنیات و روغن) در جدول ریسپانسیو زیر با استانداردهای آکادمی اقتصادی تدوین شده است: