مسابقه بقا در اقتصاد ایران؛ مقایسه بازدهی بازارها نسبت به تورم (یک سال اخیر)

 در علم اقتصاد، تورم را «مالیات پنهان» می‌نامند؛ پدیده‌ای که در سکوت کامل، قدرت خرید پول نقد شما را می‌بلعد. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری دیگر یک انتخاب برای ثروتمند شدن نیست، بلکه یک «الزام برای بقا» است. اما سوال اصلی اینجاست: سرمایه خود را به کدام پناهگاه ببریم تا از سونامی تورم در امان بماند؟

برای پاسخ به این سوال، باید تفاوت میان «بازدهی اسمی» (سودی که روی کاغذ می‌بینید) و «بازدهی واقعی» (سود منهای تورم) را درک کنیم. دپارتمان داده‌کاوی آکادمی اقتصادی در این گزارش ویژه، به مقایسه بازدهی بازارها نسبت به تورم در یک سال گذشته پرداخته است. با قرار دادن خط‌کش تورم روی عدد ۸۴ درصد (تورم ملموس و واقعی دارایی‌ها)، متوجه خواهیم شد که کدام بازارها سرمایه‌گذاران خود را فقیرتر کرده‌اند و کدام یک توانسته‌اند سپر تورمی موفقی باشند.

بازندگان تورم؛ بورس و مسکن، سرمایه‌ها را ذوب کردند!

وقتی خط‌کش تورم روی ۸۴ درصد قرار دارد، هر بازاری که کمتر از این عدد رشد کرده باشد، عملاً دارای «بازدهی واقعی منفی» است. در یک سال گذشته، دو بازار مهم کشور در این تله گرفتار شدند:

• بورس (رشد ۷۰ درصدی): بازار سرمایه با ثبت بازدهی ۷۰ درصدی، در واقع ۱۴ درصد بازدهی واقعی منفی برای سهامداران به همراه داشته است. دلیل این عقب‌ماندگی، قیمت‌گذاری دستوری توسط دولت، افزایش شدید نرخ بهره بانکی (که رقیب بورس است) و بی‌اعتمادی عمیق سرمایه‌گذاران خرد به سیاست‌های کلان اقتصادی بوده است.

• مسکن (رشد ۸۲ درصدی): بازار مسکن همیشه به عنوان امن‌ترین پناهگاه شناخته می‌شد، اما در یک سال اخیر با فاصله ۲ درصدی از تورم جا ماند. جهش‌های قیمتی سال‌های قبل، قیمت ملک را چنان از قدرت خرید مصرف‌کننده دور کرده است که بازار وارد یک رکود تورمی و «قفل‌شدگی معاملات» شده است. نبود خریدار باعث شد مسکن نتواند پابه‌پای تورم عمومی حرکت کند.

برندگان رقابت؛ سلطنت خودرو، سکه و دلار

در سوی دیگر میدان، دارایی‌هایی قرار دارند که نه تنها تورم را پوشش دادند، بلکه قدرت خرید صاحبان خود را افزایش دادند:

• دلار (رشد ۹۰ درصدی): ارزهای جهان‌روا با ثبت ۶ درصد بازدهی واقعی مثبت، نقش سنتی خود را به عنوان سپر تورمی ایفا کردند. نقدشوندگی بسیار بالا و فرار سرمایه‌ها از ریال، موتور محرک دلار در سال گذشته بود.

• سکه (رشد ۱۰۰ درصدی): سکه با ۱۶ درصد بازدهی واقعی مثبت، عملکردی خیره‌کننده داشت. این رشد دوگانه، نتیجه ترکیب «افزایش قیمت جهانی اونس طلا» و «رشد قیمت دلار در داخل» بود. البته نباید از حباب سنگین سکه ناشی از تقاضای هیجانی چشم‌پوشی کرد.

• خودروی داخلی (رشد ۱۱۵ درصدی): شگفتی‌ساز بلامنازع اقتصاد ایران! در تمام جهان خودرو یک کالای مصرفی است که با گذشت زمان دچار افت قیمت (استهلاک) می‌شود. اما در ایران، به دلیل ممنوعیت‌های وارداتی، انحصار شدید دو خودروساز داخلی و کمبود عرضه، خودرو به یک «کالای سرمایه‌ای ناب» تبدیل شده است. ثبت ۳۱ درصد بازدهی واقعی مثبت نشان می‌دهد که دلالان بازار خودرو، برندگان اصلی اقتصاد در یک سال اخیر بوده‌اند.

جدول جامع بازدهی اسمی و واقعی دارایی‌ها (نسبت به تورم ۸۴ درصدی)

برای درک بهتر عملکرد هر بازار، داده‌های نمودار را در جدول ریسپانسیو و تحلیلی زیر استخراج کرده‌ایم تا تفاوت بازدهی اسمی و واقعی مشخص شود: